Đây là ca cụ thể cho vế "Hình phạt": một gia đình nông dân tan vỡ vì lũ lụt, người chồng phu xe cuối cùng "phải tù" — đúng như công thức đàn ông sẽ đi đến Hình phạt. Điều đáng chú ý là cùng một thảm họa (vỡ đê) đã đẩy vợ đi đến Dục tình (làm vú em rồi mất tích) và chồng đi đến Hình phạt, cho thấy công thức giới tính không phải suy diễn của người phân tích mà nằm sẵn trong chính chất liệu đời sống mà Vũ Trọng Phụng ghi lại.

Câu văn minh họa vế "Dục tình" của công thức bằng chính số phận cái Đũi: một cô gái quê bị đẩy vào nghề ở đợ rồi trượt tiếp sang nghề ả đào gần như tất yếu, không lối thoát. Văn bản không chỉ nêu công thức trừu tượng mà còn cung cấp ca cụ thể, khiến "Dục tình" không còn là một từ viết hoa xa lạ mà là một quỹ đạo đời người đã được kể tường tận từ đầu tác phẩm.

Ngay từ cảnh chợ người ở đầu thiên phóng sự, Vũ Trọng Phụng đã nói toạc điều mà về sau ông sẽ gói lại bằng hai chữ hoa "Dục tình" và "Hình phạt": trai vào Hỏa Lò, gái vào nhà thổ. Đây là bằng chứng cho thấy công thức ở đoạn kết không phải ngẫu hứng tu từ, mà là một cấu trúc ông đã cài đặt xuyên suốt tác phẩm. Nhà thổ và nhà tù chính là hai cơ quan có thật của chế độ thuộc địa, nơi "tiếp nhận" người thừa của nông thôn.

Đây là công thức trung tâm của cả thiên phóng sự: một phép đối giới tính cho lối thoát cuối cùng của người cùng khổ. "Hình phạt" không phải một khái niệm mơ hồ mà là cách nói gọn, viết hoa như tên một định chế, chỉ thẳng con đường trộm cắp dẫn đến nhà tù — đối xứng với "Dục tình" là con đường bán thân. Khi sức lao động ế, đàn bà còn một món hàng cuối để bán, đàn ông không còn gì để bán thì chỉ còn cách lấy, mà lấy thì gặp pháp luật. Cùng một cơn đói, thị trường mở cho mỗi giới đúng một cánh cửa.