4 Matching Annotations
  1. Last 7 days
    1. Ấy chính tại tôi đã được nghe một ông Tây khen bà ta có cái đẹp hoàn toàn: người đàn bà đẹp nhất nước Nam!

      Chuẩn đẹp không phải một thước đo phổ quát mà luôn được nhìn qua lăng kính của người quan sát: cùng một thân hình đẫy đà mà người Việt cho là thô, người Tây trong đoạn này lại tôn là "đẹp hoàn toàn". Cấu trúc đảo chiều này soi sáng cho toàn bộ vấn đề của câu văn về Nhật Bản: chuẩn đẹp "mảnh dẻ chóng hỏng" gán cho người Nhật cũng chỉ là một lăng kính ngoại lai áp đặt lên đối tượng được nhìn, không khác gì ông Tây áp chuẩn của mình lên người đàn bà Việt ở đây.

    2. Lấy người mảnh dẻ, sinh đẻ vài chuyến thì nguy to ngay chứ gì?

      Lý lẽ "đẹp bền" của Suzanne thực chất là diễn ngôn ưu sinh châu Âu thập niên 1920–30: đề cao thân thể cường tráng có khả năng sinh sản khỏe mạnh. Trớ trêu là đúng vào giai đoạn Vũ Trọng Phụng viết (Taishō – đầu Shōwa), chính nước Nhật cũng đang ưu sinh hóa mạnh mẽ — nhà nước quân phiệt đề cao người mẹ khỏe đẻ nhiều cho đế quốc, đỉnh điểm là Luật Ưu sinh Quốc gia 1940 và khẩu hiệu "hãy đẻ, hãy sinh sôi". Tức là khi Suzanne tuyên bố Nhật ưa cái đẹp mảnh dẻ chóng hỏng, diễn ngôn nhà nước Nhật lúc đó lại đang nói điều ngược lại, gần với thuyết "đẹp bền" của chính châu Âu hơn.

    3. Còn khi ông thấy một người yêu kiều, thướt tha như liễu, rồi ông say mê... Người Tây thì lại cho thế là cái đẹp đáng sợ.

      "Thướt tha như liễu" trùng khít với chuẩn bijin (mỹ nhân) trong tranh ukiyo-e thời Edo: thân hình mảnh, dài, uyển chuyển, mà lời khen kinh điển gọi là "eo liễu" (yanagi-goshi). Đây là mô-típ thẩm mỹ chung của Đông Á chứ không riêng gì Nhật, và bijin-ga vốn là hình ảnh cách điệu hóa cực độ chứ không phải ghi chép thực tế thân thể phụ nữ. Điều thú vị là cấu trúc đối lập ở đây mang tính đối xứng: cái mà một bên tôn sùng, bên kia lại thấy đáng sợ — đúng mô hình sẽ lặp lại ở đoạn tiếp theo khi Suzanne khen một phụ nữ béo đẫy đà là "đẹp hoàn toàn".

    4. Chỉ có Đông phương, thí dụ như nước Nhật, là ưa cái đẹp mảnh dẻ chóng hỏng mà thôi.

      Câu này có một hạt nhân thật: mỹ học Nhật quả có đặt sự phù du vào trung tâm cái đẹp — mono no aware, wabi-sabi, hoa anh đào nở năm ngày rồi rụng. Nhưng đó là mỹ học của vật và khoảnh khắc, không phải của thân thể đàn bà; chuyển nó thành "người Nhật thích vợ mảnh dẻ chóng hỏng" là một bước trượt. Bước trượt ấy không đến từ Nhật Bản mà từ japonisme Pháp — công thức của Pierre Loti trong Madame Chrysanthème (1887), nơi người vợ Nhật đẹp chính vì mong manh, dùng tạm rồi bỏ khi tàu nhổ neo. Vũ Trọng Phụng không đọc Norinaga hay trà đạo Nhật; ông tiếp nhận nước Nhật đã được báo chí Pháp đóng gói sẵn, nên cái nhìn ở đây bị khúc xạ hai lần. Trớ trêu hơn, vài chục năm sau chính hàng Nhật trở thành biểu tượng toàn cầu của độ bền — lịch sử bác bỏ ngoạn mục câu văn này.