Ahmet Davutoğlu Türkiye'nin ekonomik gücünün en yüksek olduğu dönemde, Batı'ya ve doğuya jeopolitik açılımın gerçekleştiği en yoğun dönemde Türkiye'nin etki alanının genişlemesini kendi ideolojik görüşleri yönünde kullandı. Neo-Osmanlıcılık cumhuriyet Türkiye'sinde uygulanma alanı bulmayan ve altyapısı olmayan bir düşünceydi. Keza Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde bile bu düşünce saraydan halka kadar birçok kişi tarafından tartışılmış fakat vazgeçilerek milliyetçi bir politika izlenmiştir. Ahmet Davutoğlu bir akademisyen olarak jeopolitik ile özel ilgilendi fakat tıpkı Ratzel'in düşüncelerini kendi çıkarları için kullanan düşünürler gibi o da farklı bir şey yapmadı. Ayrıca bugün Türkiye'de yaklaşık 12 milyon yabancı nüfusun bulunmasının temel aktörüdür. Suriye iç savaşından itibaren sığınmacıları özellikle kabul etmiş ve bunun devamında Türkiye'yi daha islamist bir çizgiye sokmayı hedefledi. Fakat neredeyse tüm dünyada bilinen önemli bir yanılgı var. Cumhuriyet kurulduğundan beri Türkler milliyetçi bir çizgide yetiştirildi ve sığınmacı fikri bunun da vesilesiyle oldukça zararlı bir sonuca sebep oldu. Türkler yeryüzünde müslümanlığa en büyük altın çağını yaşatmış bir millet olsa da günümüzde islam kurallarına sıcak bakmayan en büyük müslüman kitleyi temsil ederler (küçük bir azınlık grup hariç). Bu yüzden Suriye, Afganistan, Pakistan gibi ülkelerden gelen toplulukların yaptığı davranışlar ve temsil ettiği düşünceler toplumun genelinde çok ciddi rahatsızlıklara yol açtı. Türkiye kimlik bazında %90 müslüman bir nüfusa sahip olsa da şeriat isteyenlerin oranı %10'u bulmaz. Hatta Türkiye'de "aşırı sağ" günümüze kadar aşırı cumhuriyetçi, laik, militarist kesimin temsil ettiği grubu ifade ederken; islamcı, muhafazakar kesim daha merkez sağ hatta kimi zaman sol kesimi ifade etti. Günümüzde bu bir değişim içindedir. Fakat en kısa tabiriyle Davutoğlu 85 milyon içinde küçük bir azınlığa hitap eden bir politikayı Türkiye'nin dış politikası olarak sürdürdü ve başarısız bir siyasetçi olarak tarihe karıştı. *

Davutoğlu, "alan" bakımından genişleyen bir Türkiye değil "isamcı etkinin tüm topluma sirayet etmesi gayretiyle müslüman nüfusu ülke içine alıp ülke dışında da çeşitli tampon bölgeler yaratma" hevesinde olan yani pek Ratzel'e uymayan pratiğe sahip olan birisidir.

(Yabancı halkların Türkiye'ye gelmesi hakkında: Suriye iç savaşı sırasında gelen savaş mağdurlarının yanı sıra Türkiye çok uzun bir süre "açık sınır" politikası izleyerek milyonlarca resmi ve özellikle neredeyse tamamı gayrıresmi kişiyi hiçbir kayıt ve resmi prosedür olmadan kabul etti. Bu iki durumun karıştırılmaması oldukça önemlidir. Çünkü kayıt dışı birçok insan suç işlemiş, sınır dışı edilmiş ve kaçak yollarla tekrar Türkiye'ye girerek çalışmaya devam etmiştir. Keza "savaş mağduru" olarak nitelendirilen bazı kesimlerin dini bayramlarda Suriye'deki yakınlarını ziyaret edip sonra Türkiye'ye tekrar dönmeleri Türk halkının ciddi tepkisine yol açmıştır. Hatta modern Türkiye'de birçok kitlesel hastalığın yok edilmesinden sonra gelen kayıtsız birçok kişinin bazı hastalıkları tekrar yaymaya başladığı görüldü. Üstelik bu gelen kitle çok ciddi bir şeriat politikası yürütmeye başlayınca Türkiye'de çok ciddi bir göçmen karşıtlığı başladı. Bunun en temel sebebi "mantık" sorunudur. Türkiye 85 milyon bir ülke olarak genç bir nüfusa sahiptir. Dolayısıyla halkın önemli bir bölümü kayıtsız göçmen almanın, iş kollarına dahil edilmesinin mantıksız olduğunu ifade etmektedir (Bu oran iktidar partisini destekleyen kesimde dahi %80'e varan oranlara sahiptir). Özellikle 2016 da yaşanan darbe girişiminden sonra ekonomik açıdan kriz yaşayan Türkiye'nin son 5 yılda milyonlarca kayıtsız/kaçak nüfus alması tepkilerin yoğunluğunu daha da artırdı.) Şuan Türkiye'de ara sıra gündeme gelen fakat gelecekte Türkiye'nin en büyük problemi olacağı düşünülen ve araştırmaya ihtiyaç duyulan en önemli konu bu göç konusudur. Çünkü çok net ifade edilebilir ki Türkiye'de süre gelen göç hikayesi tarihte eşi benzeri görülmemiş bir süreçle işlemektedir. Batı dünyasında tüm prosedürlerle kayıt altına alınmış sığınmacılara karşı çıkılması ile Türkiye'de göçmenlere/kaçaklara karşı çıkılması kesinlikle aynı durum değildir. Dolayısıyla araştırmacılara tavsiyem şudur: Türkiye'deki göç sorununa tüm teorilerden, göç tarihinden, günümüzdeki eleştirilerden bağımsız bir şekilde, şahsına münhasır bir şekilde araştırma yapılmalı. Aksi taktirde ulaşacağınız sonuç pek de sağlıklı olmayacaktır.

Çok önemli. Bu beyanlar aslında Ratzel'in Lebensraumla özdeşleşmesinin, Lebensraum kavramının Avrupa topraklarına atfedilmesinin, Nekrolojik söylemler sebebiyle Ratzel'in sorumlu tutulmasının en önemli kanıtı (?) olmuştur. Böylesine bir figürün böyle bir söylem kullandıktan sonra birçok kişinin Ratzel'i ve jeopolitiği suçlamasının derinlemesine veya tarihine inmesi pek beklenemez. Hitlerin bu 3 cümlelik kullanımı ve arkadasından jeopolitiğin operasyonelleşmesinin sonucu olarak Doğu Avrupa ve ötesine girişilen askeri harekatlar, arkasında koca bir entelektüel birikim ve bir fikir yumağının acımasızca kenara itilmesine sebep olmuştur. Siyasi tarih aslında belirli fikirlerin uygulanıp bunun sonuçlarının yaşandığı tarihtir. Ratzel ise mekân, halk, siyaset üçgeninde oluşturduğu düşüncenin yanlış kullanımının yanlış suçlusu konumuna düştü.

Jeopolitik bir bakıma nüfuslar üzerinde "kontrol" ve "yönlendirme" sahibi olan devletin bir aracı olduğu için biyopolitika terimine de kısmen karşılık geliyordu.

Önemli.

Ratzel'in düşüncesi farklı yerlere evrildi. Lebensraum Ratzel'in icadı olmamasına rağmen hem terim hem de çarptılan gerçekliklerin suçluluk kaynağı Ratzel'in üzerinde kaldı.

Aşırıya kaçan tüm politika ve askerlerin Ratzel'i kullanırken, kendilerine akademik ve düşünce meşruiyet sağlarken başvurduğu durum.

Heincirh Clab, General Friedrich von Bernhardi, Alfred Hettner, Jeomorfolog Albrecht Penck... bu isimler Almanya için bir toprak genişlemesini desteklerken genellikle Ratzel'in savaşın ve mekan mücadelesinin biyolojik ilkelere dayandığını, zayıf halkların doğal olarak yok olacağını söylemesinden bir destek alarak aslında Ratzel'i tamamen kapsamayacak şekilde eserler yazdılar.

Karl Haushofer ve diğerlerinin yaptığı şey: Ratzel'in nekropolitik coğrafyasını operasyonelleştirmek ve eyleme dökmek. Fakat bunu yaparken her insanın uyguladığı şeyi uyguladılar: Gerçekleştirmek istedikleri eyleme meşruiyet sağlamaya uygun düşünceleri bu önde araçsallıştırmak ve değiştirmek.

Önemli

Ratzelin siyasi coğrafyasının çarptırılmasından kurtulmak ve siyasi coğrafyayı oluşturan düşüncelerin kökenini anlamak.

Bana bu kitabın en en büyük katkıları

Ayak uydurabilme yeteneği. Devrimler kanlı olsa da çağı yakaladıklarında birçok ölümün üzerinde yeşeren bir toplumu oluştururlar.

Bir önceki düşüncelere benzer paralelliği Ratzel de düşünmüş. "Devletler kendi organlarını yaratabilir". "Yaratamazsa yeni organlara ihtiyacı vardır" ---> Bu da birçok savaşın mekânsal ünitelere ihtiyaçtan dolayı çıktığının temel felsefesini oluşturmaktadır. Benim askeri coğrafya çalışmalarımda da hep vurguladığım husus şudur: Askeri Coğrafya sadece savaş sürecinde etkili olan unsurların incelenmesi değil, aynı zamanda savaşın ortaya çıkmasını sağlayan coğrafi unsurların da incelenmesiyle bir bütün olabilir.

Bugün Türkiye'nin yer aldığı Anadolu da önemini ulaşımından ve su kaynaklarından alıyordu. Fakat bu duruma farklı bir bakış açısı ile bakılabilir: Su kaynakları ve ulaşım birer hayati organdır, bu doğru. Fakat bu organlara sahip olmak isteyen birçok devlet bu organizma (Anadolu) içerisinde birçok kez mücadeleye girdi ve hayatını kaybetti (yıkıldı). Dolayısıyla bu hayati organ olarak bahsedilen unsurlar aynı zamanda "elde tutulamayınca kronik bir hastalığa ve daha sonra ölüme neden olan birer organ" olarak da nitelendirilebilir mi? O zaman şu soru tarih sahnesinde birçok savaşın yaşanmasının coğrafi temelini oluşturabilir mi?: "Devletlerin çeşitli periyodlarda kendisini sağlıklı tutacak yeni organlara ihtiyacı vardır".

Aslında Ratzel'in bir nevi uluslararası ün kazanmasına sebep olan "canlı devlet" düşüncesinin temelini burada görmekteyiz. Fakat burada şu düşünce gözden kaçırılmamalı: Devletin var olan toprakları, toplumun bilinci ile denge sağlayamazsa bu durum devlet için ölümcül olabilir. Yani devletin yaşam alanı toplumun yaşam alanı ile dengeli olmak zorunda.

Siyasi ve askeri çatışmaların coğrafi yani doğal dürtüleri olduğunu göstermektedir.

Askeri coğrafya tezi çalışmam boyunca Almanya'nın zaman zaman bunu yaşadığını, kısmen Rusya'nın yaşadığını fakat itici güçler arasında hep Britanya'nın olduğunu tespit ettim. Coğrafya kader olmasa da ulusların yürüyeceği yolun en önemli belirleyicilerinden birisidir.

?

Anlaşılabilir, mantığa oturtulabilir bir genel düşünce. Fakat bir türün "varoluşu" aynı türün üyelerini yok etmekten mi geçiyor? Biyocoğrafya açısından dağılıma bakıldığında hayatta kalmanın aynı türlerin işbirliğine dayandığını görebiliriz (değişken olarak). Ratzel bu düşüncesinde "insan" merkezli değil, hepsini birer farklı tür olarak gören "devlet" kavramından yola çıkıyor. Bazen de bu "türü" "Avrupalı/Beyaz İnsan" olarak nitelendiriyor. Aslında burada bir tümevarım değil, tümdengelim görülmektedir. Ratzel, sömürge konusunda düşüncesini, çeşitli felsefi ve düşünce kalıplarının ortaya çıkardığı bir netice olarak değil, doğal süreçleri sömürgeleştirmeye uyarlayan bir altyapıyla şekillendiriyor. Bu şu ana kadar Ratzel için okuduğum en tutarsız anlayıştı. Yazarın bu konuyu böylesine ince bir derinlikte ve uygun sıralama ile vermesi bu düşüncemin ortaya çıkmasını sağladı.

Coğrafyacıların imparatorluk politikaları üzerindeki etkileri ve değişen bölgesel jeopolitik yapıyı görüyoruz. Burada coğrafyacıların rolü oldukça önemli. Bir kıtasal alanın yapısal değişimine şahit oluyoruz.