Chú giải điển cố — thứ mà người đọc hôm nay gần như không thể tự giải mã.

"Quét lối hoa" là lối nói lấy từ thơ Đỗ Phủ, nghĩa: quét con đường đầy hoa rụng để đón khách quý. Tương đương "trải thảm đỏ" ngày nay, nhưng lịch sự và cổ kính hơn nhiều bậc.

Văn xuôi thời này dày đặc những chỗ như vậy. Trong cùng bức thư còn có "văn kỷ" (bàn viết — dùng thay cho anh, lối kính xưng), "quang âm" (thời gian), "gót ngọc", "tôn nhan". Chương 5 thì Vân Hạc đứng dưới trăng ngâm bốn câu chữ Hán từ Tây Sương Ký — mở đầu "Đãi nguyệt Tây sương hạ", khép lại "Nghi thị ngọc nhân lai" — rồi liên tưởng ngay tới cô Ngọc.

Vì sao nên biết: đây không phải nhân vật khoe chữ. Đó là cách nói bình thường của người có học thời ấy, và cả cuốn tiểu thuyết vận hành trong hệ ngôn ngữ đó. Bỏ qua thì mất một tầng — cái tầng cho thấy tại sao khoa cử lại sản sinh ra một tầng lớp nói với nhau bằng thứ tiếng riêng, và tại sao khi hệ ấy sụp đổ thì cả một lối nói cũng chết theo.

Bạn đang đọc bản dịch trong đầu, dù văn bản là tiếng Việt.