Ngay trong lời Joyeux đã có bằng chứng phản lại chính luận điểm của ông: các cuộc chinh phục quân sự và thương mại — kể cả của người Tây phương — mới là nguồn gieo rắc bệnh hoa liễu vào Đông Dương. Vậy mà bản án luân lý cuối cùng lại tuyên cho "cái thờ ơ lãnh đạm tổ truyền của người An Nam", không phải cho đội quân viễn chinh mang bệnh đến.

Chữ "mẫu hạng" mà tác giả dùng trước đó là từ vựng nhà tự nhiên học xếp mẫu vật — cả đoạn đang trưng ra một bộ tiêu bản đầy đủ của quan hệ chủ–tớ, xếp theo từng cặp cực đối nhau: bạo lực hai chiều, yêu thương hai chiều, quyền lực lộn ngược, tình dục xuyên mọi ranh giới. Câu chốt "Có nhiều!" là dấu vô tận, từ chối cả hai luận điệu có sẵn ("đầy tớ đáng thương" hay "đầy tớ mất dạy"): quan hệ chủ–tớ chứa toàn bộ nhân loại ở dạng cực đoan, vì đó là một cuộc cưỡng bức thân mật — hai kẻ xa lạ nén sống cạnh nách nhau, chênh lệch quyền lực tuyệt đối, không luật lệ nào điều chỉnh, giá năm hào một tháng.

manifesto