"Vụ thuế tháng năm" là vụ thu thuế thân hằng năm; cảnh sáu trăm dân đói kéo lên tỉnh xin khất thuế cho thấy quy mô cộng đồng của gánh nặng này — không phải một gia đình riêng lẻ như chị Dậu mà cả một vùng cùng lúc mất mùa, mất nhà, vẫn phải đối diện kỳ hạn nộp thuế thân như thường lệ.

Lệnh trói cổ ngay khi vào vụ thuế cho thấy mặt cưỡng chế trần trụi của thuế thân: không nộp không phải là thiếu nợ dân sự mà là tội trạng khiến thân thể bị bắt giữ ngay lập tức. Đây là hình ảnh song song với cảnh xét thẻ thuế thân trong Cơm thầy cơm cô — không thẻ, không tiền thuế, thân thể lập tức thành đối tượng của cưỡng chế.

Câu hỏi trần trụi của chị Dậu là điểm rơi cuối cùng của một suất thuế thân: không ruộng, không tiền mặt, chỉ còn con và chó để bán. Đây chính là cơ chế mà thuế thân vận hành trên những gia đình bần nông — biến việc làm người thành một khoản phải trả hằng năm, và khi không trả nổi bằng tiền thì phải trả bằng thân nhân.

Đây là cơ chế hành chính đứng sau toàn bộ bi kịch của Tắt đèn: sổ thuế thân ("thông quy") lập đầu năm tây, khi thằng Hợi — em chồng chị Dậu — còn sống; nó chết vài tháng sau nhưng sổ không sửa, nên suất thuế thân của một người đã chết vẫn phải có người gánh, và người đó là anh Dậu. Thuế thân đánh vào chính sự tồn tại của con người đến mức nó không cần người ấy còn sống — chỉ cần tên còn trong sổ. Cái chết không xóa được nợ thuế, nó chỉ chuyển nợ sang người thân còn sống.