Chi tiết Nam Cao đặt rất lặng nhưng dứt điểm: chính ông chủ tịch bị vợ chồng Hoàng cười suốt buổi đã mời anh làm việc, hai ba lượt. Đáp lại, Hoàng nói: "Tôi chẳng có việc gì làm, lắm lúc cũng buồn. Nhưng công tác với những người như vậy thì anh bảo công tác làm sao được?" Rỗi việc, buồn, được mời, từ chối — sự thờ ơ ở đây là một lựa chọn, không phải một cảnh ngộ.

Một lưu ý ngôn ngữ cho người đọc hôm nay, và là cái bẫy lớn nhất của truyện: "tuyên truyền" năm 1948 không phải một chữ xấu. Nó là tên một nghề — cán bộ đi các làng giải thích chủ trương, dạy chữ, ra báo. Khi Độ tự gọi mình là "một anh tuyên truyền nhãi nhép", anh hạ mình về cấp bậc, không phải về đạo đức. Đọc chữ ấy theo nghĩa hôm nay là đảo ngược cực đạo đức của cả truyện: người đi làm việc thành kẻ đáng ngờ, người ngồi nhà đọc Tam Quốc thành người giữ được sự trong sạch. Đúng ngược lại điều Nam Cao viết.

Mốc chịu lực của toàn bộ niên đại truyện. Luận điểm ba giai đoạn là của Trường Chinh, đăng báo Sự Thật năm 1947 rồi in thành Kháng chiến nhất định thắng lợi. Nhưng không chỉ là năm in: phải cộng thêm độ trễ khuếch tán — để một tài liệu từ Việt Bắc đi tới miệng một anh nông dân vác tre ở làng cách Hà Nội hàng trăm cây số, thuộc lòng "cả một bài dài đến năm trang giấy", cần nhiều tháng lớp bình dân học vụ, buổi tuyên truyền, báo chuyền tay. Một mình chi tiết này đẩy thời điểm truyện về cuối 1947 – đầu 1948, khớp với năm Nam Cao đề.

Đây cũng là chỗ hai cách nhìn va nhau. Hoàng nghe ra con vẹt; Độ nhìn thấy bó tre — "anh không trông thấy bó tre anh thanh niên vui vẻ vác đi để ngăn quân thù". Mà chính cái làm Hoàng buồn cười, tức tốc độ một luận cương in năm 1947 lan tới đường làng đầu 1948, mới là dữ kiện đáng kể nhất trong truyện — nếu người nghe biết tính.

Ba chữ này xác định thể loại của toàn bộ văn bản trước khi đọc một dòng lý luận nào: đây là ấn phẩm phát không, không phải hàng hóa xuất bản để bán. Cách trình bày này khớp với vai trò thực tế của sách — tài liệu giáo trình cho các lớp huấn luyện chính trị của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu (1925–1927), không phải một tác phẩm văn chương để lưu hành thị trường.