Nghi thị ngọc nhân lai
Liên hệ với Tây Sương Ký — và một chú giải nhỏ mở ra chuyện lớn.
Vân Hạc đứng dưới trăng canh tư, ngâm bốn câu chữ Hán từ Tây Sương Ký (vở kịch Trung Hoa nổi tiếng về mối tình Trương Sinh – Thôi Oanh Oanh): "Đãi nguyệt Tây sương hạ. / Nghênh phong hộ bán khai. / Cách tường hoa ảnh động. / Nghi thị ngọc nhân lai." — đợi trăng dưới mái tây, gió lay bóng hoa bên tường, ngỡ là người ngọc đang tới.
Rồi chàng nghĩ ngay tới cô Ngọc, và "khen ông đồ Vân Trình cũng khéo tìm chữ đặt tên cho con": nàng "thật đáng gọi là ngọc nhân lắm".
Cái tên Ngọc 玉 chính là chữ ấy — và nó chỉ phát sáng khi người ta biết câu thơ. Cha nàng đặt tên bằng một điển cố; người yêu nàng nhận ra điển cố ấy. Chữ Hán trong tên người vận hành như một mật khẩu giữa những người cùng học.
Nhưng chi tiết đắt nhất nằm ở câu tiếp: Vân Hạc "Chàng tự cho rằng mình lấy được nàng, tức là danh sĩ sánh với giai nhân, chăng kém gì những cặp vợ chồng trong tiểu thuyết."
Anh ta không yêu một người — anh ta đang diễn lại một mô hình có sẵn trong sách. Cả mối tình được nhận thức qua khuôn của văn chương Trung Hoa. Đó là hệ quả sâu nhất của lối học ấy: nó không chỉ dạy người ta viết văn, nó dạy người ta cảm xúc theo mẫu.