Nam Cao chuyển một vấn đề tay nghề thành một vấn đề đạo đức, và ông làm điều đó bằng đúng một chữ: bất lương. Không phải kém, không phải dở — mà là một tội.

Câu tiếp tăng thêm một bậc: "Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện." Thang bậc rất rõ: cẩu thả ở nghề nào cũng là bất lương; ở nghề viết thì xuống hẳn đê tiện. Lý do ngầm bên dưới là điều Hộ nói ở tiệm rượu — nếu văn chương có nhiệm vụ "làm cho người gần người hơn" thì viết ẩu không chỉ là làm hỏng một món hàng, mà là phản bội đúng cái việc mình nhận làm.

Và người phát biểu định luật ấy đang tự xử chính mình: hắn "phải cho in nhiều cuốn văn viết vội vàng", để rồi mỗi lần đọc lại "nghiến răng vò nát sách". Đây là một trong những đoạn hiếm hoi trong văn học Việt Nam mà một nhà văn viết ra bản án dành cho chính nghề của mình.

Câu được trích nhiều nhất của truyện, và gần như luôn bị trích rời khỏi chỗ đứng của nó.

Nó là lời bác bỏ một câu khác, xuất hiện chỉ vài dòng trước: "Và hắn nghĩ đến câu nói hùng hồn của một nhà triết học kia: "Phải biết ác, biết tàn nhẫn để sống cho mạnh mẽ"." (Nam Cao không nêu tên; người đọc sau này thường quy về Nietzsche.) Hộ đang cân nhắc rất nghiêm túc việc bỏ vợ con để cứu lấy sự nghiệp — "Hắn bỏ liều, hắn ruồng rẫy chúng, hắn hy sinh như người ta vẫn nói ư?" — rồi tự trả lời bằng định nghĩa lại chữ mạnh.

Chỗ đắt: đây là suy nghĩ thầm, không phải tuyên ngôn nói ra miệng. Hộ nghĩ đúng, một mình, trong đầu. Rồi tối hôm ấy hắn uống rượu, về nhà đánh vợ và đuổi cả mấy mẹ con ra khỏi cửa. Nam Cao dựng cả truyện quanh khoảng cách giữa một người biết điều thiện là gì và một người làm được điều thiện — và ông không cho nhân vật nào đứng ngoài khoảng cách đó.

Lỗi của bản Wikisource: đúng phải là Hộ, không phải "Hội" — chính đoạn ấy vài dòng sau gọi lại đúng ("Ðến trước cửa hiệu thịt quay, Hộ dừng lại").

Ghi lại ở đây vì file này nói về tên. Một dấu nặng rơi mất là đủ biến 護 thành 會, và không có gì trong mặt chữ báo cho người đọc biết là sai — chữ quốc ngữ ghi âm chứ không ghi ý. Cũng cái yếu đó, ở chiều ngược lại, là lý do ta không bao giờ đọc ngược ra được chữ Hán của tên Hộ và Từ.

Đáng chú ý là ngay trong cùng một câu, chữ "dùng" ở đây được viết với d trong khi câu tục ngữ trích ngay trước đó viết "zùng" với z — cùng một từ nhưng hai cách viết khác nhau. Đây là dấu vết của lối chính tả cải cách mà Nguyễn Ái Quốc chủ trương (z thay cho d/gi), và sự thiếu nhất quán này hoặc do bản in gốc, hoặc do bản gõ Wikisource (phần lớn trang chưa được hiệu đính lại theo bản scan gốc).

VTP dựng cuộc chiến chống hoa liễu thành trận đánh thần thoại giả giữa Khoa Học và Bạch My, rải suốt cuốn sách. Giọng sử thi nhại này vừa cho cuốn phóng sự một cốt truyện để đọc như truyện, vừa ngầm chỉ ra rằng cuộc chiến "khoa học đấu hủ tục" mà nhà nước tự quảng cáo thực chất là hai hệ thống quyền lực tranh nhau cùng một đàn con nhang — những người đàn bà nghèo.

Đây là nước đi then chốt của chính bài giới thiệu tái bản: Hoàng Thiếu Sơn đề nghị đọc Lục xì như một cuốn sách khoa học hơn là một cuốn sách văn chương, để vừa gỡ nó khỏi những bản án đạo đức cũ vừa không đẩy nó ra khỏi di sản văn học. Cách đóng khung lại này, viết ra sáu mươi năm sau các trận đánh 1936–38, chính là động tác dọn sạch bụi kiểm duyệt và tư thù báo giới trước khi mời độc giả đọc lại tác phẩm bằng con mắt mới.

Virgitti "nghiệm ra" rằng đa số phụ nữ làm đĩ chỉ vì thích, không vì đói — câu này rút hẳn yếu tố kinh tế ra khỏi bài toán, biến vấn đề cơ cấu (do chính quyền vận hành) thành vấn đề bản tính của nạn nhân. VTP đẩy logic ấy đến chỗ lố bịch bằng phép suy diễn giả vờ nghiêm túc: nếu làm việc gì đó không vì tiền mà chỉ vì yêu chính việc ấy là l'art pour l'art, thì đây là "mại dâm vị mại dâm". Mũi tên bắn trúng hai đích: viên Đốc lý, và phe "nghệ thuật vị nghệ thuật" trong cuộc tranh luận văn học 1935–36 — hai mệnh đề cùng cấu trúc, cùng phủ nhận cái nền kinh tế bên dưới hành vi, và cùng chỉ có thể thốt ra từ miệng người không bao giờ phải đói.

Câu này giải thích vì sao "cố tìm mà hiểu" gần như bất khả: ai cũng đang đau cái chân của mình — vợ ông giáo đau cái nghèo, lão Hạc đau thằng con, và chính ông giáo đau năm quyển sách. Ghép với tuyên ngôn "cố tìm mà hiểu" ở ngay trước nó, ta có cái bẫy kép làm nên chiều sâu của truyện: sự thấu hiểu là bổn phận, nhưng nỗi khổ riêng của mỗi người luôn kéo họ về phía tàn nhẫn.

Tuyên ngôn đạo đức học của cả văn nghiệp Nam Cao. Nhưng cái sâu của truyện là: lý thuyết "cố tìm mà hiểu" được phát biểu bởi người mà toàn bộ hành trạng trong truyện chứng minh anh ta liên tục không làm được — dửng dưng ở đầu truyện, tin ngay lời thằng ăn trộm ở cuối truyện. Nam Cao không cho nhân vật nào đứng ngoài định luật của chính mình.

Chuẩn đẹp không phải một thước đo phổ quát mà luôn được nhìn qua lăng kính của người quan sát: cùng một thân hình đẫy đà mà người Việt cho là thô, người Tây trong đoạn này lại tôn là "đẹp hoàn toàn". Cấu trúc đảo chiều này soi sáng cho toàn bộ vấn đề của câu văn về Nhật Bản: chuẩn đẹp "mảnh dẻ chóng hỏng" gán cho người Nhật cũng chỉ là một lăng kính ngoại lai áp đặt lên đối tượng được nhìn, không khác gì ông Tây áp chuẩn của mình lên người đàn bà Việt ở đây.

Lý lẽ "đẹp bền" của Suzanne thực chất là diễn ngôn ưu sinh châu Âu thập niên 1920–30: đề cao thân thể cường tráng có khả năng sinh sản khỏe mạnh. Trớ trêu là đúng vào giai đoạn Vũ Trọng Phụng viết (Taishō – đầu Shōwa), chính nước Nhật cũng đang ưu sinh hóa mạnh mẽ — nhà nước quân phiệt đề cao người mẹ khỏe đẻ nhiều cho đế quốc, đỉnh điểm là Luật Ưu sinh Quốc gia 1940 và khẩu hiệu "hãy đẻ, hãy sinh sôi". Tức là khi Suzanne tuyên bố Nhật ưa cái đẹp mảnh dẻ chóng hỏng, diễn ngôn nhà nước Nhật lúc đó lại đang nói điều ngược lại, gần với thuyết "đẹp bền" của chính châu Âu hơn.

"Thướt tha như liễu" trùng khít với chuẩn bijin (mỹ nhân) trong tranh ukiyo-e thời Edo: thân hình mảnh, dài, uyển chuyển, mà lời khen kinh điển gọi là "eo liễu" (yanagi-goshi). Đây là mô-típ thẩm mỹ chung của Đông Á chứ không riêng gì Nhật, và bijin-ga vốn là hình ảnh cách điệu hóa cực độ chứ không phải ghi chép thực tế thân thể phụ nữ. Điều thú vị là cấu trúc đối lập ở đây mang tính đối xứng: cái mà một bên tôn sùng, bên kia lại thấy đáng sợ — đúng mô hình sẽ lặp lại ở đoạn tiếp theo khi Suzanne khen một phụ nữ béo đẫy đà là "đẹp hoàn toàn".

Câu này có một hạt nhân thật: mỹ học Nhật quả có đặt sự phù du vào trung tâm cái đẹp — mono no aware, wabi-sabi, hoa anh đào nở năm ngày rồi rụng. Nhưng đó là mỹ học của vật và khoảnh khắc, không phải của thân thể đàn bà; chuyển nó thành "người Nhật thích vợ mảnh dẻ chóng hỏng" là một bước trượt. Bước trượt ấy không đến từ Nhật Bản mà từ japonisme Pháp — công thức của Pierre Loti trong Madame Chrysanthème (1887), nơi người vợ Nhật đẹp chính vì mong manh, dùng tạm rồi bỏ khi tàu nhổ neo. Vũ Trọng Phụng không đọc Norinaga hay trà đạo Nhật; ông tiếp nhận nước Nhật đã được báo chí Pháp đóng gói sẵn, nên cái nhìn ở đây bị khúc xạ hai lần. Trớ trêu hơn, vài chục năm sau chính hàng Nhật trở thành biểu tượng toàn cầu của độ bền — lịch sử bác bỏ ngoạn mục câu văn này.

Câu chốt “duy lý kiểu Pháp” của thuyết đẹp-bền. Sự mỉa mai được cài sẵn: người đàn bà bị ví với bộ đồ gỗ, bộ quần áo — tức hàng hóa. Khi cái đẹp đã quy thành độ bền của món hàng, thì mua hẳn một người vợ vì tiện hơn thuê đầy tớ chỉ là hệ quả logic. “Thẩm mỹ Pháp” và “thực dụng lê dương” hóa ra không mâu thuẫn: cả hai đều nhìn người đàn bà như vật sở hữu.

Thuyết “đẹp bền” của Suzanne là tiếng vọng của diễn ngôn châu Âu 1920–30 mà Vũ Trọng Phụng hấp thụ qua sách báo Pháp: chủ nghĩa công năng, phong trào culture physique, quan niệm ưu sinh đề cao thân thể cường tráng, khỏe đẻ. Nghịch lý lịch sử: chuẩn này bị đảo ngược hoàn toàn sau 1960 — cái đẹp “mảnh dẻ, chóng hỏng” mà người Tây thập niên 30 “cho là đáng sợ” lại trở thành chính chuẩn đẹp phương Tây (Twiggy trở đi), sau khi nền tảng ưu sinh bị khai tử về đạo đức năm 1945.

Câu hỏi mở đầu đoạn then chốt (đối thoại với Suzanne) về hai quan niệm cái đẹp — cái đẹp bền và cái đẹp mảnh dẻ, không bền. Đáng chú ý: câu trả lời thật cho câu hỏi này rốt cuộc chẳng liên quan gì đến thẩm mỹ (xem ghi chú ở đoạn “Những người Tây ấy là những người chán đời”).

Post hoc not significant when omnibus test is significant.

Đọc sách nghe tưởng chừng là việc quen thuộc và phức tạp vô cùng đối với nhiều người mà lại trở nên đơn giản đến không tưởng với cách diễn tả sâu sắc qua từng câu chuyện của tác giả Phan Thanh Dũng.

ReconfigBehSci {@SciBeh} (2020) this kind of piece behavioural scientists need to reject! A shallow understanding of the bias literature in an even shallower application to the pandemic- the idea that believing lockdowns brought down infection rates is an example of the "post hoc fallacy" is bizarre 1/3. Twitter. Retrieved from: https://twitter.com/SciBeh/status/1298939778340184065

Althouse, A. D. (2020). Post Hoc Power: Not Empowering, Just Misleading. Journal of Surgical Research, 0(0). https://doi.org/10.1016/j.jss.2019.10.049

probably a common and useful example that is used with Redux

Test for significance among pairs when the overall f test is not significant.

Rất gần deep learning - học sâu từ dữ liệu lớn giống người học giỏi nhờ có nhiều sách, đi học thêm v.v.

có thể ứng dụng được cho nhận dạng chữ viết tay

vẫn thấy trường mình là đại học tốt nhất cả nước về Khoa học Máy tính cần tận dụng triệt để môi trường mình đang có. Vẫn có người, thậm chí cùng phòng mình, đi được Mỹ.

học từ nó: science hay learning from data

lẽ ra nên để thầy đồng hướng dẫn, ít ra đã tốt nghiệp dù là NLP chưa bao giờ nằm trong sự quan tâm, nhiều khi cần chịu đựng làm việc mình k thích lắm để được làm điều mình thích nhất sau này

được thầy miễn học phí!

Là cái có tính ứng dụng nhất của AI nó giúp mình luôn bắt kịp với thời đại công nghệ để mình có thể kiếm sống, tự do tài chính, làm điều minh thích,

big data

This is always a retrospective view. Always worry about the post hoc view that this represents. Perhaps the change was inevitable given the set of initial conditions the classroom represented at this point in time. Perhaps we need the hard rock problem that the status quo ante bellum represents. Perhaps it is just one narrative of many that are equal to more compelling.

Not surprising that roughly 80% use no or ad hoc metadata.